Eko-projektowanie w elektroenergetyce – cykl życia i recykling materiałów SMC oraz stali w produktach Jakmet

Kryteria środowiskowe weszły do przetargów publicznych na dobre. Inwestor realizujący budowę szkoły, szpitala czy obiektu infrastrukturalnego ze środków unijnych coraz częściej musi wykazać, że wybrane materiały i produkty wpisują się w założenia zrównoważonego rozwoju – nie tylko na etapie budowy, ale przez cały cykl życia obiektu. W tym kontekście obudowa elektryczna przestaje być anonimowym elementem instalacji, a staje się produktem, o którego śladzie środowiskowym zamawiający może zapytać na etapie przetargu. Firmy, które potrafią na to pytanie odpowiedzieć z dokumentacją w ręku, mają przewagę nad tymi, które odpowiadają ogólnikami. Jakmet jako polski producent z 30-letnim doświadczeniem i własnym zapleczem produkcyjnym podchodzi do tego tematu konkretnie – z danymi, a nie z deklaracjami.

Trwałość jako fundament zrównoważonego rozwoju

Najprostszym i najczęściej pomijanym aspektem ekologicznym produktu przemysłowego jest jego trwałość. Produkt, który służy 30 lat, jest z definicji bardziej zrównoważony niż produkt, który wymaga wymiany po 10 latach – niezależnie od tego, z jakiego materiału jest wykonany i jak przebiega jego recykling. Każda wymiana produktu oznacza zużycie energii i surowców na produkcję nowego wyrobu, emisję CO₂ związaną z transportem, koszt robocizny na demontaż i montaż oraz odpad w postaci starego produktu do utylizacji.

Obudowy termoutwardzalne OTU Jakmet projektowane są na co najmniej 30 lat eksploatacji bez konieczności wymiany czy remontów powłoki. Materiał SMC nie degraduje się pod wpływem UV, nie koroduje, nie odkształca się termicznie i nie wymaga konserwacji. W perspektywie cyklu życia budynku – który dla obiektów użyteczności publicznej wynosi 50–100 lat – oznacza to co najwyżej jedną wymianę obudowy przez cały czas istnienia obiektu, podczas gdy tańsze zamienniki z tworzyw termoplastycznych mogą wymagać wymiany dwu lub trzykrotnie w tym samym okresie.

Obudowy metalowe Jakmet z kolei – wykonane ze stali walcowanej i wykończone trwałą powłoką lakierniczą proszkową – przy prawidłowej eksploatacji w środowiskach o umiarkowanej agresywności korozyjnej osiągają porównywalny okres użytkowania. Grubość blachy dobrana z zapasem wytrzymałościowym, wysokiej jakości powłoka proszkowa i precyzyjna geometria uszczelek to elementy, które decydują o tym, że obudowa metalowa Jakmet nie jest produktem jednorazowego użytku.

Stal – materiał w 100% recyklingowalny

Stal jest jednym z nielicznych materiałów przemysłowych, które mogą być poddawane recyklingowi wielokrotnie bez utraty właściwości. Globalny wskaźnik recyklingu stali wynosi około 85% – co oznacza, że zdecydowana większość stali wycofanej z eksploatacji trafia z powrotem do obiegu jako surowiec dla hutnictwa, nie zaś na składowisko odpadów.

Obudowy metalowe Jakmet po zakończeniu eksploatacji stanowią pełnowartościowy złom stalowy – trafiają do skupu metali i wracają do pieca hutniczego. Powłoka lakiernicza proszkowa ulega spaleniu podczas przetapiania bez generowania trwałych zanieczyszczeń w procesie hutniczym. Z punktu widzenia gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ) stal to materiał modelowy – jej recykling jest ekonomicznie opłacalny, technologicznie prosty i powszechnie dostępny w całej Polsce.

Dla inwestorów i zamawiających, którzy muszą wykazać zgodność projektu z wymaganiami dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów lub z kryteriami zielonych zamówień publicznych, stal jako materiał z udokumentowaną ścieżką recyklingu jest argumentem łatwym do zweryfikowania i zaakceptowanym przez audytorów środowiskowych.

Kompozyt SMC – trwałość kontra recykling

Kompozyt SMC stawia przed projektantami systemów recyklingu inne wyzwania niż stal. Materiał termoutwardzalny – w odróżnieniu od termoplastycznego – po procesie utwardzania nie może być przetopiony i ponownie uformowany. To właściwość wynikająca z samej natury chemicznej materiału: usieciowana sieć przestrzenna wiązań, która nadaje SMC jego wyjątkowe właściwości mechaniczne i termiczne, jest jednocześnie barierą dla recyklingu materiałowego metodą termiczną.

Oznacza to jednak nie tyle niemożliwość recyklingu, ile konieczność zastosowania innych metod. Kompozyty SMC po zakończeniu użytkowania mogą być poddawane:

Recyklingowi mechanicznemu – rozdrobnienie materiału na frakcje granulatu, które są następnie stosowane jako wypełniacz w nowych kompozytach lub materiałach budowlanych. Właściwości mechaniczne recyklatu są niższe niż materiału pierwotnego, ale pozwalają na jego ponowne wykorzystanie w zastosowaniach o niższych wymaganiach.

Recyklingowi termicznemu (odzysk energii) – spalanie w warunkach kontrolowanych w cementowniach lub elektrociepłowniach. Wartość opałowa SMC jest zbliżona do wartości opałowej węgla kamiennego, co czyni go wartościowym paliwem alternatywnym w instalacjach przystosowanych do współspalania odpadów przemysłowych. Proces przebiega bez emisji trwałych zanieczyszczeń organicznych przy odpowiednio wysokiej temperaturze spalania.

Utylizacją w procesach cementowych – zmielony kompozyt SMC może być stosowany jako składnik surowcowy w produkcji klinkieru cementowego, gdzie jego składniki mineralne – włókno szklane i wypełniacze nieorganiczne – wchodzą w skład surowca, a frakcja organiczna dostarcza energii procesowej.

Polska produkcja – niski ślad węglowy w logistyce

W dyskusji o zrównoważonym rozwoju produktów przemysłowych ślad węglowy transportu bywa niedoceniany. Produkt wyprodukowany w Polsce i dostarczony na polski plac budowy ma znacznie niższy ślad węglowy transportu niż równoważny produkt sprowadzany z Azji – nawet jeśli sam produkt azjatycki spełnia wymagania norm i certyfikatów.

Jakmet produkuje wszystkie swoje wyroby w Polsce, w zakładzie zlokalizowanym w Sobienki koło Osieck w województwie mazowieckim. Dostawa do klientów na terenie całego kraju realizowana jest transportem drogowym, bez konieczności tranzytu przez porty morskie i wieloetapowej logistyki międzynarodowej. Dla zamawiających, którzy w ramach kryteriów środowiskowych przetargu muszą wykazać preferencję dla produktów krajowych lub produktów o udokumentowanym niskim śladzie węglowym w łańcuchu dostaw, polska produkcja Jakmet jest argumentem weryfikowalnym i jednoznacznym.

Dyrektywa Ecodesign i wymagania dla produktów związanych z energią

Rozporządzenie 2009/125/WE w sprawie ekoprojektowania produktów związanych z energią (Ecodesign) nakłada na producentów wymagania dotyczące uwzględnienia aspektów środowiskowych na etapie projektowania produktu – z myślą o minimalizacji zużycia energii, surowców i generowania odpadów przez cały cykl życia wyrobu. Dla producentów obudów elektrycznych oznacza to konieczność uwzględnienia przy projektowaniu produktu zarówno trwałości eksploatacyjnej, jak i możliwości demontażu i segregacji materiałów na końcu cyklu życia.

Jakmet jako producent z własnym działem konstrukcyjnym i badawczo-rozwojowym projektuje swoje wyroby z myślą o wieloletniej eksploatacji bez konieczności wymiany – co jest zgodne z duchem dyrektywy Ecodesign i z oczekiwaniami audytorów oceniających projekty pod kątem zgodności z zasadami gospodarki obiegu zamkniętego.

Polityka jakości i środowiska Jakmet

Jakmet posiada certyfikat systemu zarządzania jakością ISO 9001, który obejmuje procesy projektowania, produkcji i kontroli wyrobów. System zarządzania jakością jest fundamentem dla wdrożenia wymagań środowiskowych zgodnych z normą ISO 14001 – co w perspektywie rosnących wymagań przetargowych w zakresie ESG jest naturalnym kierunkiem rozwoju systemu zarządzania firmy.

Dla zamawiających realizujących inwestycje publiczne z wymogami środowiskowymi, dla deweloperów wdrażających politykę ESG i dla firm przemysłowych raportujących wskaźniki środowiskowe – Jakmet jest dostawcą, który potrafi dostarczyć nie tylko produkt, ale również dokumentację potwierdzającą jego właściwości środowiskowe: dane materiałowe, deklaracje RoHS, informacje o kraju produkcji i ścieżkach recyklingu materiałów.

Pełne informacje o polityce jakości i środowiska Jakmet oraz dokumentacja techniczna wszystkich produktów dostępne są w Strefie Projektanta. Zachęcamy do zapoznania się z pełnym portfolio – zarówno obudowami termoutwardzalnymi OTU, jak i obudowami metalowymi – i do kontaktu z naszym działem technicznym w przypadku pytań dotyczących dokumentacji środowiskowej wymaganej w Twoim projekcie lub przetargu.